Niniejsza publikacja ma na celu przedstawienie prawnych regulacji ochrony przyrody w
Polsce. Jest ona podsumowaniem projektu badawczego Prawo ochrony przyrody prowadzonego w
Katedrze Prawa Gospodarczego Publicznego i Ochrony Środowiska na Wydziale Prawa i
Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. Zespół autorski skoncentrował swoje prace na
przedstawieniu najnowszej regulacji prawnej - ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie
przyrody i związanej z nią literatury przedmiotu, mającej kluczowe znaczenie dla
ochrony przyrody.
Prawne zagadnienia ochrony przyrody są przedstawione w ramach prawa ochrony
środowiska, którego zresztą są integralną i najstarszą częścią. W związku z tym
prezentowane są w podręcznikach i opracowaniach poświęconych ochronie środowiska.
Tym razem jednak autorzy postanowili przedstawić problematykę prawnej ochrony
przyrody w oddzielnym i tylko temu poświęconym podręczniku. Wynika to z kilku
względów.
Po pierwsze, ochrona przyrody zyskuje na znaczeniu z uwagi na jej niepowtarzalny i
ginący charakter. Nie mogą jej lekceważyć nie tylko przyrodnicy, ale również
ekonomiści i podmioty gospodarcze. Przyroda jest naszym dobrem i dziedzictwem narodowym
oraz stanowi o naszej tożsamości kulturowej.
Po drugie, ochrona przyrody przechodzi ewolucję, od zachowawczej, restytu-cyjnej aż
do zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej.
SPIS TREŚCI
WSTĘP
Rozdział I ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE.
(Janina Ciechanowicz-McLean)
1. Związki pomiędzy ochroną przyrody a ochroną środowiska. Ujęcie normatywne.
2. Geneza prawnej ochrony przyrody w Polsce.
3. Charakterystyka i ocena dotychczasowych działań służących ochronie przyrody
4. Ochrona przyrody w prawie międzynarodowym
5. Formy ochrony przyrody na świecie
6. Ochrona różnorodności biologicznej jako wyższy etap systemowej ochrony przyrody.
7. Polska strategia ochrony i umiarkowanego użytkowania różnorodności biologicznej
8. Ochrona przyrody w prawie Unii Europejskiej
9. Cele i kierunki ochrony przyrody w Polsce
10. Zasady prawa ochrony przyrody.
Rozdział II FORMY OCHRONY PRZYRODY.
(Krzysztof Biernat)
1. Zarys ogólny instytucji formy ochrony przyrody
2. Parki narodowe.
3. Rezerwaty przyrody.
4. Parki krajobrazowe
5. Plany ochrony dla parków narodowych, rezerwatów przyrody i parków krajobrazowych
6. Obszary chronionego krajobrazu
7. Natura 2000
8. Pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły
przyrodniczo-krajobrazowe.
9. Ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów
Rozdział III POZOSTAŁE INSTYTUCJE OCHRONY PRZYRODY.
(Diana Trzcińska)
1. Ogrody botaniczne.
1.1. Tworzenie ogrodów botanicznych.
1.2. Funkcjonowanie i likwidacja ogrodu botanicznego.
1.3. Ochrona terenów ogrodów botanicznych .
2. Ogrody zoologiczne.
2.1. Tworzenie, funkcjonowanie, likwidacja i ochrona ogrodów zoologicznych
3. Ośrodki rehabilitacji zwierząt
3.1. Funkcjonowanie ośrodków rehabilitacji zwierząt i ich likwidacja
4. Kontrola ogrodów botanicznych, ogrodów zoologicznych i ośrodków rehabilitacji
zwierząt.
4.1. Podmiot uprawniony do przeprowadzania kontroli i jej zakres
4.2. Postępowanie kontrolne i jego skutki
5. Ochrona terenów zieleni i zadrzewień
5.1. Instrumenty ochrony terenów zieleni i zadrzewień
6. Usuwanie drzew lub krzewów.
6.1. Organ właściwy do udzielenia zezwolenia
6.2. Strony postępowania.
6.3. Wniosek o zezwolenie i zakres postępowania
6.4. Wyłączenia spod obowiązku uzyskania zezwolenia
6.5. Opłaty za usunięcie drzew lub krzewów
6.6. Odroczenie terminu uiszczenia opłaty za usunięcie drzew lub krzewów i umarzanie
opłat
6.7. Pomniejszenie opłat za usunięcie drzew lub krzewów
6.8. Podwyższona opłata za usunięcie drzew lub krzewów .
6.9. Ustalanie wysokości opłat za usunięcie drzew lub krzewów
6.10. Zwolnienia od opłat
6.11. Przedawnienie ustalenia wysokości opłat oraz obowiązku uiszczenia opłat.
6.12. Rozłożenie opłaty na raty lub przesunięcie terminu jej płatności .
7. Ochrona przyrody w ustawie o lasach oraz w ustawie o ochronie gruntów rolnych i
leśnych.
8. Ochrona przyrody a prawo własności. Uwagi ogólne .
8.1. Ograniczenia prawa własności na gruncie ustawy o ochronie przyrody.
8.2. Modyfikacja sfery uprawnień właściciela, wynikająca z wprowadzenia zakazów
obowiązujących wobec poszczególnych form ochrony przyrody.
8.3. Pozbawienie prawa własności
9. Prawo ochrony przyrody a proces budowlany. Uwagi ogólne.
9.1. Regulacja procesu budowlanego w ustawie o ochronie przy rody
10. Prawo ochrony przyrody a swoboda działalności gospodarczej.
Uwagi ogólne
10.1. Ograniczenia swobody działalności gospodarczej na gruncie ustawy o ochronie
przyrody .
Rozdział IV ORGANY l SŁUŻBY OCHRONY PRZYRODY
(Paweł Mierzejewski)
1. Organy ochrony przyrody.
1.1. Pojęcie organu administracji publicznej
1.2. Pojęcie organu ochrony przyrody
1.3. Zadania oraz kompetencje organów ochrony przyrody. Organy komplementarne w
ochronie przyrody.
1.3.1. Minister właściwy do spraw środowiska
1.3.2. Wojewoda
1.3.3. Starosta
1.3.4. Wójt, burmistrz, prezydent miasta
1.3.5. Rada gminy
1.3.6. Rada Ministrów
1.3.7. Dyrektor Urzędu Morskiego
1.4. Pojęcie oraz zadania organów opiniodawczo-doradczych
1.4.1. Państwowa Rada Ochrony Przyrody.
1.4.2. Wojewódzka rada ochrony przyrody
1.4.3. Rada naukowa parku narodowego .
1.4.4. Rada parku krajobrazowego oraz rada zespołu parków krajobrazowych.
2. Służby ochrony przyrody
2.1. Pojęcie służby ochrony przyrody
2.2. Dyrektor parku narodowego
2.3. Służba Parku Narodowego. Zwalczanie przestępstw i wykroczeń na obszarach
chronionych.
2.4. Dyrektor parku krajobrazowego
2.5. Służba Parku Krajobrazowego.
2.6. Służba Leśna. Straż Leśna
2.7. Państwowa Straż Łowiecka.
2.8. Państwowa Straż Rybacka
Rozdział V WYKONYWANIE OCHRONY PRZYRODY. GOSPODAROWANIE ZASOBAMI l
SKŁADNIKAMI PRZYRODY.
(Paweł Mierzejewski)
1. Wykonywanie ochrony przyrody .
2. Gospodarowanie zasobami i składnikami przyrody
Rozdział VI ODPOWIEDZIALNOŚĆ PRAWNA W OCHRONIE PRZYRODY.
(Diana Trzcińska, Paweł Mierzejewski)
1. Pojęcie odpowiedzialności prawnej .
2. Administracyjne kary pieniężne jako forma odpowiedzialności administracyjnej w
prawie ochrony przyrody .
3. Skutki prawne objęcia ochroną (odpowiedzialność Skarbu Państwa) .
4. Odpowiedzialność karna w ochronie przyrody
5. Odpowiedzialność za szkody w środowisku (przyrodzie) na gruncie dyrektywy
2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie
odpowiedzialności i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu
BIBLIOGRAFIA.
1. Wykaz aktów prawnych i orzeczeń.
2. Literatura
ZAŁĄCZNIK
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
(Dz.U. Nr 92, póz. 880 ze zm.)
263 strony, miękka oprawa